ระบบย่อยอาหาร + เอนไซม์ + การดูดซึม สรุปครบ เตรียมสอบเข้า ม.1 สอบวิทย์

📌 ก่อนเริ่มเรียน

บทนี้พาน้อง ๆ รู้จัก ระบบย่อยอาหาร 🍽️ ว่าอาหารเดินทางผ่านอวัยวะอะไรบ้าง เอนไซม์ 🧪 ใดทำหน้าที่ย่อยอะไร และร่างกาย ดูดซึม สารอาหารที่ไหน — เป็นเรื่องที่ออกสอบเข้า ม.1 วิทยาศาสตร์บ่อยมาก! เรียนจบลองทำแบบฝึก 10 ข้อท้ายบทนะ สู้ ๆ! 🚀

👄🥖🫃🌀🚽

ระบบย่อยอาหาร + เอนไซม์ + การดูดซึม

เส้นทางอาหาร · เอนไซม์ย่อย · การดูดซึม · ฉบับเตรียมสอบเข้า ม.1

📚 PART 1 · เส้นทางอาหารทีละอวัยวะ

👄

1) ปาก (Mouth) — เริ่มย่อยทั้งกายภาพและเคมี

ฟันบดเคี้ยวให้อาหารเป็นชิ้นเล็ก (ย่อยเชิงกล) + น้ำลายมีเอนไซม์ อะไมเลส ย่อยแป้งเป็นน้ำตาล

🧪 เอนไซม์ที่ทำงาน

อะไมเลส (Amylase)

ลองเคี้ยวข้าวนาน ๆ จะรู้สึกหวาน เพราะแป้งถูกย่อยเป็นน้ำตาล

🛣️

2) หลอดอาหาร (Esophagus) — ทางผ่านสู่กระเพาะ

ใช้การ บีบตัวเป็นคลื่น (Peristalsis) ดันอาหารลงสู่กระเพาะ — ไม่มีการย่อย ที่หลอดอาหาร

🫃

3) กระเพาะอาหาร (Stomach) — ย่อยโปรตีน

หลั่ง กรดไฮโดรคลอริก (HCl) ทำให้สภาพเป็นกรด + เอนไซม์ เปปซิน ย่อย โปรตีน

🧪 เอนไซม์ที่ทำงาน

เปปซิน (Pepsin) → โปรตีนHCl ฆ่าเชื้อโรค

✏️ จำง่าย

กระเพาะ = "ถังหมักโปรตีน" 🥩 เปรี้ยวจี๊ด เพราะ HCl

🌀

4) ลำไส้เล็ก (Small Intestine) — ย่อยครบ 3 อย่าง + ดูดซึม

เป็นจุดสำคัญที่สุด! ย่อย แป้ง / โปรตีน / ไขมัน ให้สมบูรณ์ และ ดูดซึม สารอาหารผ่าน วิลไล (Villi) เข้าสู่กระแสเลือด

🧪 เอนไซม์ที่ทำงาน (จากตับอ่อน + ผนังลำไส้)

อะไมเลส → แป้งทริปซิน → โปรตีนไลเปส → ไขมันมอลเทส / ซูเครส / แลกเทส → น้ำตาล

🍯 น้ำดี (Bile) จากตับ

น้ำดีไม่ใช่เอนไซม์ แต่ช่วย แตกเม็ดไขมัน ให้เล็กลง เอนไซม์ไลเปสจึงย่อยได้ง่ายขึ้น

💩

5) ลำไส้ใหญ่ (Large Intestine) — ดูดซึมน้ำ

ดูดซึม น้ำและเกลือแร่ กลับเข้าร่างกาย กากอาหารที่เหลือกลายเป็น อุจจาระ

🚽

6) ทวารหนัก (Anus) — ทางออก

ขับถ่ายกากอาหารออกจากร่างกาย

🧪 PART 2 · ตารางเอนไซม์ย่อยอาหาร (ออกสอบบ่อย!)

เอนไซม์	แหล่งที่หลั่ง	ย่อย	ได้ผลผลิต
อะไมเลส (Amylase)	น้ำลาย / ตับอ่อน	แป้ง	มอลโทส (น้ำตาล)
เปปซิน (Pepsin)	กระเพาะอาหาร	โปรตีน	เพปไทด์
ทริปซิน (Trypsin)	ตับอ่อน	โปรตีน	กรดอะมิโน
ไลเปส (Lipase)	ตับอ่อน	ไขมัน	กรดไขมัน + กลีเซอรอล
มอลเทส	ผนังลำไส้เล็ก	มอลโทส	กลูโคส
ซูเครส	ผนังลำไส้เล็ก	ซูโครส	กลูโคส + ฟรุกโทส
แลกเทส	ผนังลำไส้เล็ก	แลกโทส (ในนม)	กลูโคส + กาแลกโทส

💡 เทคนิคจำเอนไซม์

ชื่อเอนไซม์มักลงท้ายด้วย "-เอส (-ase)" และมักตั้งตามชื่อสารที่ย่อย เช่น
ไลเปส → ย่อย ลิพิด (ไขมัน) · มอลเทส → ย่อย มอลโทส · ซูเครส → ย่อย ซูโครส · แลกเทส → ย่อย แลกโทส

🩸 PART 3 · การดูดซึม (Absorption)

🌀

ลำไส้เล็ก = พระเอกของการดูดซึม

ผนังด้านในมี วิลไล (Villi) ลักษณะคล้ายนิ้วมือเล็ก ๆ จำนวนมาก เพื่อ เพิ่มพื้นที่ผิว การดูดซึม

📥 ดูดซึมอะไร และเข้าทางไหน?

กลูโคส, กรดอะมิโน, วิตามิน B, C, น้ำ, เกลือแร่ → เข้าสู่ เส้นเลือดฝอย ไปตับ
กรดไขมัน, กลีเซอรอล, วิตามิน A, D, E, K → เข้าสู่ หลอดน้ำเหลือง

💧

ลำไส้ใหญ่ = ดูดซึมน้ำ

ดูดซึม น้ำ และ เกลือแร่ กลับเข้าร่างกาย ถ้าดูดซึมน้ำน้อยเกินไป → ท้องเสีย ถ้าดูดซึมมากเกินไป → ท้องผูก

⚠️ จุดที่นักเรียนพลาดบ่อย

หลอดอาหาร ไม่มีการย่อย — แค่ส่งอาหารลงกระเพาะ
กระเพาะอาหาร ย่อยแค่ โปรตีน เท่านั้น (ไม่ย่อยไขมัน/แป้ง)
น้ำดี ไม่ใช่เอนไซม์ แต่ช่วยแตกไขมันให้เล็กลง
ลำไส้เล็ก ดูดซึม สารอาหาร · ลำไส้ใหญ่ ดูดซึม น้ำ
ตำแหน่งย่อย: แป้งเริ่มที่ ปาก · โปรตีนเริ่มที่ กระเพาะ · ไขมันเริ่มที่ ลำไส้เล็ก

🎯 สรุปก่อนสอบ

จำเส้นทาง: ปาก → หลอดอาหาร → กระเพาะ → ลำไส้เล็ก → ลำไส้ใหญ่ → ทวารหนัก
จำคู่เอนไซม์–สารอาหาร: อะไมเลส–แป้ง · เปปซิน/ทริปซิน–โปรตีน · ไลเปส–ไขมัน
จำการดูดซึม: ลำไส้เล็ก = สารอาหาร (วิลไล) · ลำไส้ใหญ่ = น้ำ

📝 แบบฝึกหัด 10 ข้อ

เช็คความเข้าใจ: ระบบย่อยอาหาร + เอนไซม์ + การดูดซึม

เลือกคำตอบทั้ง 10 ข้อ แล้วกดส่งคำตอบ

✅ ตอบแล้ว: 0 / 10

ข้อ 1

อวัยวะใดเป็นจุดเริ่มต้นของการย่อยอาหารทั้งทางกายภาพและทางเคมี?

ข้อ 2

เอนไซม์อะไมเลสในน้ำลาย ย่อยสารอาหารชนิดใด?

ข้อ 3

เอนไซม์ 'เปปซิน' ทำงานที่อวัยวะใด และย่อยอะไร?

ข้อ 4

ทำไมกระเพาะอาหารต้องมีกรดไฮโดรคลอริก (HCl)?

ข้อ 5

อวัยวะใดเป็น 'แหล่งดูดซึมสารอาหาร' หลักของร่างกาย?

ข้อ 6

โครงสร้างเล็ก ๆ คล้ายนิ้วมือที่ผนังลำไส้เล็ก ใช้ในการดูดซึม เรียกว่าอะไร?

ข้อ 7

ตับ (Liver) มีบทบาทอย่างไรกับการย่อยอาหาร?

ข้อ 8

เอนไซม์ 'ไลเปส (Lipase)' จากตับอ่อน ย่อยสารใด?

ข้อ 9

หน้าที่หลักของลำไส้ใหญ่คืออะไร?

ข้อ 10

ลำดับเส้นทางอาหารใดถูกต้อง?