บทความน่าสนใจ
ระบบย่อยอาหาร + เอนไซม์ + การดูดซึม สรุปครบ เตรียมสอบเข้า ม.1 สอบวิทย์
📌 ก่อนเริ่มเรียน
บทนี้พาน้อง ๆ รู้จัก ระบบย่อยอาหาร 🍽️ ว่าอาหารเดินทางผ่านอวัยวะอะไรบ้าง เอนไซม์ 🧪 ใดทำหน้าที่ย่อยอะไร และร่างกาย ดูดซึม สารอาหารที่ไหน — เป็นเรื่องที่ออกสอบเข้า ม.1 วิทยาศาสตร์บ่อยมาก! เรียนจบลองทำแบบฝึก 10 ข้อท้ายบทนะ สู้ ๆ! 🚀
👄🥖🫃🌀🚽
ระบบย่อยอาหาร + เอนไซม์ + การดูดซึม
เส้นทางอาหาร · เอนไซม์ย่อย · การดูดซึม · ฉบับเตรียมสอบเข้า ม.1
📚 PART 1 · เส้นทางอาหารทีละอวัยวะ
👄
1) ปาก (Mouth) — เริ่มย่อยทั้งกายภาพและเคมี
ฟันบดเคี้ยวให้อาหารเป็นชิ้นเล็ก (ย่อยเชิงกล) + น้ำลายมีเอนไซม์ อะไมเลส ย่อยแป้งเป็นน้ำตาล
🧪 เอนไซม์ที่ทำงาน
อะไมเลส (Amylase)
ลองเคี้ยวข้าวนาน ๆ จะรู้สึกหวาน เพราะแป้งถูกย่อยเป็นน้ำตาล
🛣️
2) หลอดอาหาร (Esophagus) — ทางผ่านสู่กระเพาะ
ใช้การ บีบตัวเป็นคลื่น (Peristalsis) ดันอาหารลงสู่กระเพาะ — ไม่มีการย่อย ที่หลอดอาหาร
🫃
3) กระเพาะอาหาร (Stomach) — ย่อยโปรตีน
หลั่ง กรดไฮโดรคลอริก (HCl) ทำให้สภาพเป็นกรด + เอนไซม์ เปปซิน ย่อย โปรตีน
🧪 เอนไซม์ที่ทำงาน
เปปซิน (Pepsin) → โปรตีนHCl ฆ่าเชื้อโรค
✏️ จำง่าย
กระเพาะ = "ถังหมักโปรตีน" 🥩 เปรี้ยวจี๊ด เพราะ HCl
🌀
4) ลำไส้เล็ก (Small Intestine) — ย่อยครบ 3 อย่าง + ดูดซึม
เป็นจุดสำคัญที่สุด! ย่อย แป้ง / โปรตีน / ไขมัน ให้สมบูรณ์ และ ดูดซึม สารอาหารผ่าน วิลไล (Villi) เข้าสู่กระแสเลือด
🧪 เอนไซม์ที่ทำงาน (จากตับอ่อน + ผนังลำไส้)
อะไมเลส → แป้งทริปซิน → โปรตีนไลเปส → ไขมันมอลเทส / ซูเครส / แลกเทส → น้ำตาล
🍯 น้ำดี (Bile) จากตับ
น้ำดีไม่ใช่เอนไซม์ แต่ช่วย แตกเม็ดไขมัน ให้เล็กลง เอนไซม์ไลเปสจึงย่อยได้ง่ายขึ้น
💩
5) ลำไส้ใหญ่ (Large Intestine) — ดูดซึมน้ำ
ดูดซึม น้ำและเกลือแร่ กลับเข้าร่างกาย กากอาหารที่เหลือกลายเป็น อุจจาระ
🚽
6) ทวารหนัก (Anus) — ทางออก
ขับถ่ายกากอาหารออกจากร่างกาย
🧪 PART 2 · ตารางเอนไซม์ย่อยอาหาร (ออกสอบบ่อย!)
| เอนไซม์ | แหล่งที่หลั่ง | ย่อย | ได้ผลผลิต |
|---|---|---|---|
| อะไมเลส (Amylase) | น้ำลาย / ตับอ่อน | แป้ง | มอลโทส (น้ำตาล) |
| เปปซิน (Pepsin) | กระเพาะอาหาร | โปรตีน | เพปไทด์ |
| ทริปซิน (Trypsin) | ตับอ่อน | โปรตีน | กรดอะมิโน |
| ไลเปส (Lipase) | ตับอ่อน | ไขมัน | กรดไขมัน + กลีเซอรอล |
| มอลเทส | ผนังลำไส้เล็ก | มอลโทส | กลูโคส |
| ซูเครส | ผนังลำไส้เล็ก | ซูโครส | กลูโคส + ฟรุกโทส |
| แลกเทส | ผนังลำไส้เล็ก | แลกโทส (ในนม) | กลูโคส + กาแลกโทส |
💡 เทคนิคจำเอนไซม์
ชื่อเอนไซม์มักลงท้ายด้วย "-เอส (-ase)" และมักตั้งตามชื่อสารที่ย่อย เช่น
ไลเปส → ย่อย ลิพิด (ไขมัน) · มอลเทส → ย่อย มอลโทส · ซูเครส → ย่อย ซูโครส · แลกเทส → ย่อย แลกโทส
🩸 PART 3 · การดูดซึม (Absorption)
🌀
ลำไส้เล็ก = พระเอกของการดูดซึม
ผนังด้านในมี วิลไล (Villi) ลักษณะคล้ายนิ้วมือเล็ก ๆ จำนวนมาก เพื่อ เพิ่มพื้นที่ผิว การดูดซึม
📥 ดูดซึมอะไร และเข้าทางไหน?
- กลูโคส, กรดอะมิโน, วิตามิน B, C, น้ำ, เกลือแร่ → เข้าสู่ เส้นเลือดฝอย ไปตับ
- กรดไขมัน, กลีเซอรอล, วิตามิน A, D, E, K → เข้าสู่ หลอดน้ำเหลือง
💧
ลำไส้ใหญ่ = ดูดซึมน้ำ
ดูดซึม น้ำ และ เกลือแร่ กลับเข้าร่างกาย ถ้าดูดซึมน้ำน้อยเกินไป → ท้องเสีย ถ้าดูดซึมมากเกินไป → ท้องผูก
⚠️ จุดที่นักเรียนพลาดบ่อย
- หลอดอาหาร ไม่มีการย่อย — แค่ส่งอาหารลงกระเพาะ
- กระเพาะอาหาร ย่อยแค่ โปรตีน เท่านั้น (ไม่ย่อยไขมัน/แป้ง)
- น้ำดี ไม่ใช่เอนไซม์ แต่ช่วยแตกไขมันให้เล็กลง
- ลำไส้เล็ก ดูดซึม สารอาหาร · ลำไส้ใหญ่ ดูดซึม น้ำ
- ตำแหน่งย่อย: แป้งเริ่มที่ ปาก · โปรตีนเริ่มที่ กระเพาะ · ไขมันเริ่มที่ ลำไส้เล็ก
🎯 สรุปก่อนสอบ
จำเส้นทาง: ปาก → หลอดอาหาร → กระเพาะ → ลำไส้เล็ก → ลำไส้ใหญ่ → ทวารหนัก
จำคู่เอนไซม์–สารอาหาร: อะไมเลส–แป้ง · เปปซิน/ทริปซิน–โปรตีน · ไลเปส–ไขมัน
จำการดูดซึม: ลำไส้เล็ก = สารอาหาร (วิลไล) · ลำไส้ใหญ่ = น้ำ
📝 แบบฝึกหัด 10 ข้อ
เช็คความเข้าใจ: ระบบย่อยอาหาร + เอนไซม์ + การดูดซึม
เลือกคำตอบทั้ง 10 ข้อ แล้วกดส่งคำตอบ
✅ ตอบแล้ว: 0 / 10
ข้อ 1
อวัยวะใดเป็นจุดเริ่มต้นของการย่อยอาหารทั้งทางกายภาพและทางเคมี?
ข้อ 2
เอนไซม์อะไมเลสในน้ำลาย ย่อยสารอาหารชนิดใด?
ข้อ 3
เอนไซม์ 'เปปซิน' ทำงานที่อวัยวะใด และย่อยอะไร?
ข้อ 4
ทำไมกระเพาะอาหารต้องมีกรดไฮโดรคลอริก (HCl)?
ข้อ 5
อวัยวะใดเป็น 'แหล่งดูดซึมสารอาหาร' หลักของร่างกาย?
ข้อ 6
โครงสร้างเล็ก ๆ คล้ายนิ้วมือที่ผนังลำไส้เล็ก ใช้ในการดูดซึม เรียกว่าอะไร?
ข้อ 7
ตับ (Liver) มีบทบาทอย่างไรกับการย่อยอาหาร?
ข้อ 8
เอนไซม์ 'ไลเปส (Lipase)' จากตับอ่อน ย่อยสารใด?
ข้อ 9
หน้าที่หลักของลำไส้ใหญ่คืออะไร?
ข้อ 10
ลำดับเส้นทางอาหารใดถูกต้อง?