📌 ก่อนเริ่มเรียน
บทนี้พาน้องๆ ทำความเข้าใจ สารและสมบัติของสาร 🧪 ทั้ง สถานะของสาร (ของแข็ง ของเหลว แก๊ส) การจำแนกสาร สารละลาย และ สารเนื้อผสม — เป็นบทที่ออกสอบเข้า ม.1 เกือบทุกปี! เรียนจบลองทำแบบฝึก 10 ข้อท้ายบทเลย Let's go! 🚀
🧪🔬
สารและสมบัติของสาร
สถานะของสาร · การจำแนกสาร · สารละลาย · สารเนื้อผสม · ฉบับเตรียมสอบเข้า ม.1
🧊💧💨3 สถานะของสารของแข็ง · ของเหลว · แก๊ส
🥤🍚การจำแนกสารสารบริสุทธิ์ · สารผสม
📚 PART 1 · สถานะของสาร
อนุภาค เรียงชิดติดกัน สั่นอยู่กับที่ มี รูปร่างและปริมาตรคงที่
📐 ลักษณะสำคัญ
- แรงยึดเหนี่ยวระหว่างอนุภาค มาก
- บีบอัดไม่ได้ ไหลไม่ได้
- มีรูปร่างของตัวเองชัดเจน
🧊 ตัวอย่าง
น้ำแข็งเหล็กไม้หินน้ำตาลทรายเกลือ
อนุภาคอยู่ใกล้กันแต่ เคลื่อนที่ได้ ปริมาตรคงที่ รูปร่างเปลี่ยนตามภาชนะ
📐 ลักษณะสำคัญ
- แรงยึดเหนี่ยว ปานกลาง
- ไหลได้ แต่บีบอัดได้น้อยมาก
- รูปร่างเปลี่ยนไปตามภาชนะที่บรรจุ
💧 ตัวอย่าง
น้ำนมน้ำมันน้ำเชื่อมน้ำส้มสายชูปรอท
อนุภาค อยู่ห่างกันมาก เคลื่อนที่อิสระ รูปร่างและปริมาตรเปลี่ยนตามภาชนะ ฟุ้งกระจายได้
📐 ลักษณะสำคัญ
- แรงยึดเหนี่ยว น้อยมาก
- บีบอัดได้ ไหลได้ ฟุ้งกระจายได้
- ไม่มีรูปร่างของตัวเอง
💨 ตัวอย่าง
ออกซิเจน (O₂)ไอน้ำคาร์บอนไดออกไซด์ไนโตรเจนฮีเลียม
📊 ตารางเปรียบเทียบ 3 สถานะ
| สมบัติ | ของแข็ง 🧊 | ของเหลว 💧 | แก๊ส 💨 |
|---|
| รูปร่าง | คงที่ | ตามภาชนะ | ตามภาชนะ |
| ปริมาตร | คงที่ | คงที่ | ตามภาชนะ |
| การเคลื่อนที่ของอนุภาค | สั่นอยู่กับที่ | เคลื่อนที่ใกล้กัน | เคลื่อนที่อิสระ |
| บีบอัด | ไม่ได้ | ได้น้อยมาก | ได้ |
🔄 การเปลี่ยนสถานะของสาร
ของแข็ง → ของเหลว = หลอมเหลว
ของเหลว → ของแข็ง = แข็งตัว
ของเหลว → แก๊ส = กลายเป็นไอ
แก๊ส → ของเหลว = ควบแน่น
ของแข็ง → แก๊ส = ระเหิด
แก๊ส → ของแข็ง = ระเหิดกลับ
🎯 PART 2 · การจำแนกสาร
💎สารบริสุทธิ์ Pure Substance
สารเนื้อเดียวที่ประกอบด้วย สารชนิดเดียว มีสมบัติคงที่แน่นอน เช่น จุดเดือด จุดหลอมเหลว
📐 แบ่งเป็น 2 ชนิด
- ธาตุ (Element) — สารที่ประกอบด้วยอะตอมชนิดเดียว เช่น Fe, Cu, O₂, H₂, ทองคำ
- สารประกอบ (Compound) — เกิดจากธาตุตั้งแต่ 2 ชนิดรวมกันด้วยอัตราส่วนคงที่ เช่น H₂O, NaCl, CO₂, น้ำตาล
สารที่เกิดจากสารตั้งแต่ 2 ชนิดมารวมกัน ไม่มีอัตราส่วนคงที่ แยกออกจากกันได้ด้วยวิธีทางกายภาพ
📐 แบ่งเป็น 2 ชนิด
- สารเนื้อเดียว (Homogeneous) = สารละลาย มองไม่เห็นองค์ประกอบ เช่น น้ำเกลือ น้ำเชื่อม อากาศ
- สารเนื้อผสม (Heterogeneous) มองเห็นองค์ประกอบแยกชัดเจน เช่น ข้าวผัด น้ำโคลน น้ำพริก คอนกรีต
| ประเภท | ลักษณะ | ตัวอย่าง |
|---|
| ธาตุ | อะตอมชนิดเดียว | ทองคำ, เหล็ก, O₂, H₂ |
| สารประกอบ | ธาตุ ≥ 2 ชนิด รวมกันด้วยอัตราส่วนคงที่ | น้ำ (H₂O), เกลือ (NaCl), CO₂ |
| สารละลาย | สารเนื้อเดียว มองไม่เห็นองค์ประกอบ | น้ำเกลือ, น้ำเชื่อม, อากาศ, ทองเหลือง |
| สารเนื้อผสม | สารเนื้อผสม มองเห็นองค์ประกอบ | ข้าวผัด, น้ำโคลน, สลัด, คอนกรีต |
🥤 PART 3 · สารละลายและตัวทำละลาย
สารละลายประกอบด้วย ตัวทำละลาย (Solvent) + ตัวถูกละลาย (Solute)
ตัวทำละลาย = สารที่มี มากกว่า
ตัวถูกละลาย = สารที่มี น้อยกว่า
✏️ ตัวอย่าง
น้ำเกลือ: น้ำ = ตัวทำละลาย, เกลือ = ตัวถูกละลาย
น้ำเชื่อม: น้ำ = ตัวทำละลาย, น้ำตาล = ตัวถูกละลาย
อากาศ: ไนโตรเจน = ตัวทำละลาย, ออกซิเจน/อื่นๆ = ตัวถูกละลาย
🔧 ปัจจัยที่มีผลต่อการละลายและวิธีแยกสาร
| วิธีแยกสาร | ใช้กับ | ตัวอย่าง |
|---|
| การกรอง | สารเนื้อผสม (ของแข็ง + ของเหลว) | กรองทรายออกจากน้ำ |
| การระเหย | สารละลาย (เอาตัวถูกละลาย) | ทำเกลือสมุทร |
| การกลั่น | สารละลายของเหลว (เอาตัวทำละลาย) | กลั่นน้ำจืดจากน้ำทะเล |
| การใช้แม่เหล็ก | สารผสมที่มีสารแม่เหล็ก | แยกตะไบเหล็กออกจากทราย |
| การตกตะกอน | สารแขวนลอย | แยกโคลนออกจากน้ำ |
💡 เคล็ดลับจำง่าย ใช้สอบจริง!
🔹 3 สถานะ: ของแข็ง = รูปร่าง+ปริมาตรคงที่ · ของเหลว = ปริมาตรคงที่ · แก๊ส = เปลี่ยนทั้งคู่
🔹 สารบริสุทธิ์ = สารชนิดเดียว (ธาตุ/สารประกอบ) · สารผสม = หลายชนิดรวมกัน
🔹 สารละลาย = สารเนื้อเดียวที่เป็นสารผสม (มองไม่เห็นองค์ประกอบ) ส่วน สารเนื้อผสม จะมองเห็นองค์ประกอบ
🎯 ตัวทำละลายมีมาก ตัวถูกละลายมีน้อย และอย่าลืม กรอง = สารเนื้อผสม, กลั่น = สารละลาย!
⚠️ ข้อผิดพลาดที่นักเรียนพลาดบ่อย!
- ❌ คิดว่า น้ำเกลือ เป็นสารบริสุทธิ์ → ✅ น้ำเกลือเป็น สารละลาย (สารผสม) ส่วนน้ำกลั่นถึงจะเป็นสารบริสุทธิ์
- ❌ คิดว่า อากาศ เป็นธาตุ → ✅ อากาศคือ สารละลายของแก๊ส หลายชนิด
- ❌ ใช้ การกรอง แยกน้ำเกลือ → ✅ ต้องใช้ การระเหย/กลั่น เพราะเกลือละลายในน้ำหมดแล้ว
- ❌ สับสนการเปลี่ยนสถานะ: ระเหิด = ของแข็ง→แก๊ส โดยตรง (เช่น น้ำแข็งแห้ง) ไม่ใช่การกลายเป็นไอ
- ❌ คิดว่าตัวถูกละลายมีมากกว่าตัวทำละลาย → ✅ อะไรมีมากกว่า = ตัวทำละลาย
📝 ความคืบหน้า: 0/10
⭐ คะแนน: 0
📚
ลองอีกรอบนะ
